Czas czytania artykułu
Bariera wstydu
W nauce języka obcego pierwszym ogromnym wyzwaniem, które mamy przed sobą, to pokonanie bariery wstydu. Własnej bariery i własnego wstydu. Tego przed mówieniem – z błędami, przy obcych Osobach, które słuchają i coś sobie myślą, choć co to my przecież nie wiemy. Jeśli nie rozmawiamy z chatbotem, tylko Człowiekiem, to rzeczywiście reakcje mogą być różne, w zależności od charakteru tego osobnika. Może po prostu słuchać, ale też chętnie zauważyć, że ten czasownik to należało tak czy tak odmienić. I już po naszej odwadze. Zatem, gdy zbierzemy w sobie wszystkie siły, przedrzemy się przez barierę onieśmielenia i poczucia obciachu, marzymy o wzmocnieniu. Gdy siedzimy w szkolnej ławce, to pewnie czekamy na pozytywną ocenę, którą jak na skrzydłach zaniesiemy do domu.
Gdy otrzymujemy informację zwrotną, że właściwie to nasze zdanie było za krótkie, że należało dodać to czy tamto, czasownik nie miał końcówki, a w ogóle to tam była długa samogłoska, nie krótka – to już nic do domu nie niesiemy i od razu przysięgamy, że zostaniemy na zawsze w kraju i nie zwiedzimy świata.
Gdy otrzymujemy pozytywną informację zwrotną choćby popartą tym, że świetnie nam poszło, że ktoś nas zrozumiał, do tego wszystkiego rozmowa toczy się dalej, a później wskoczy do dziennika jakieś magiczne pięć, to skrzydła się odpalają – a jakże! I kolejnym razem z radością wtrącimy swoje trzy grosze. Bo wiemy, że możemy.
Wzmocnienie i nagroda za samodzielne myślenie
Donald Hebb (tak, ten od neuronów, które się splątują) zaobserwował w swojej praktyce nauczycielskiej, że gdy odstąpił od karania za nieuwagę i zaczął proponować Uczniom bardziej angażujące aktywności, to efekty ich pracy były bardziej zadowalające.
Do podobnych wniosków doszłam niezależnie, podczas własnej praktyki nauczycielskiej. Moje doświadczenie pokazało, że gdy nagroda w postaci pozytywnej oceny pochodzi z bardzo wielu kategorii związanych z nauką języka obcego (mówienie, szukanie informacji w tekście, pisanie, wymowa, słuchanie, aktywność, praca w parach, praca w grupie, etc.) i może przyjść niespodziewanie w każdej chwili, zainteresowanie Uczniów jest większe.
Nauka języka obcego jest tylko przykładem, ale myślę, że każda dziedzina ma wielkie pole do popisu.
A jeśli o popisie mowa, Hebb postulował ocenianie samodzielnego myślenia i działania, a nie samej zdolności reprodukowania informacji.
Szkoła XXI wieku straciła funkcję jedynego źródła wiedzy. Edukacja jest wszędzie! Kursy, szkolenia, konferencje, włącznie z tymi online stoją otworem. Wystarczy się zarejestrować i można być edukowanym przez najznakomitszych Wykładowców z całego świata, którzy chętnie dzielą się swoją wiedzą.
Zatem i system oceniania został wzięty pod lupę. Czy rzeczywiście odtwarzanie wiedzy, za co Uczniowie są oceniani, jest umiejętnością na miarę XXI wieku? Ciekawe, co powiedziałby na to Hebb. Jego postulaty pochodzą z połowy poprzedniego stulecia i on już wtedy wątpił w zasadność nagradzania odtwarzania wiedzy. Zachęcał do twórczego myślenia i doceniania takich wysiłków.
System nagrody
Z neurobiologicznego punktu widzenia okazuje się, że nie tylko nagroda, ale już sama świadomość, że ona może pojawić się niespodziewanie, aktywuje w mózgu dopaminergiczny system nagrody. W sytuacji edukacyjnej Uczeń, który wie, że jego wysiłek może zostać w każdej chwili doceniony pozytywną oceną, ma dodatkowy powód, by podejmować aktywność, zabierać głos i próbować.
Neurony dopaminergiczne brzusznego pola nakrywki (VTA) reagują na otrzymanie nagrody. Jednak w miarę uczenia się zaczynają reagować również na sygnały, które zapowiadają jej nadejście. Niezła zachęta!
Ponadto kiedy nagroda okazuje się lepsza od przewidywanej, część neuronów dopaminergicznych wykazuje wzrost aktywności. Jest to dodatni błąd przewidywania nagrody (reward prediction error). W ten sposób nasz mózg uczy się, że warto ponownie podejmować działania, które przyniosły nam nagrodę. Wolfram Schultz opisuje te mechanizmy w oparciu o swoje badania.
Nasze oczekiwania w procesie uczenia się
Człowiek stawia przed sobą wyzwania w celu uzyskiwania wzmocnień świadczących o jego kompetencjach, możliwościach, umiejętnościach, no bo przecież nie po to, aby słuchać ciągle, że jego wysiłki to takie dwa na szynach.
Szkoła powinna być miejscem, które daje swobodę myślenia i wyrażania poglądów – odważnie. Po opuszczeniu jej murów Uczniowie powinni ruszyć w świat ze zbudowanym poczuciem własnej wartości, przede wszystkim nie bojąc się odezwać. A te umiejętności buduje się w procesie edukacji, dając przestrzeń na swobodne wyrażanie siebie w toku dyskusji, nawet na początku niezdarnie, popełniając błędy, natomiast przy nieustannym wsparciu, aby iść ciągle do przodu.
Autor: Magdalena Siatkowska