Ciekawość – otwarte wrota poznania

To ciekawość naszych Przodków doprowadziła nas do miejsca, w którym jesteśmy jako Ludzkość. Dzięki ciekawości nie tylko odkrywali nieznane lądy, ale też przełamywali ówczesne bariery myślenia. Ciekawość to siła napędowa, która pcha nas ku gwiazdom – dosłownie.
Ciekawość – otwarte wrota poznania. Młoda kobieta z zaciekawieniem przygląda się sferze armilarnej, badając układ jej pierścieni. Delikatna, szkicowa ilustracja w odcieniach kremu, beżu i szałwiowej zieleni symbolizuje ludzką ciekawość i pragnienie poznawania świata.

Czas czytania artykułu

4–6 minut

Wielka Piątka

Już w latach trzydziestych ubiegłego wieku zaczęto analizę i poszukiwania w kierunku zrozumienia natury Człowieka, tego jak my właściwie jesteśmy charakterologicznie skonstruowani. Gordon Allport oraz Henry Odbert w swojej pracy Trait Names A Psycho-lexical Study przeanalizowali słownictwo opisujące ludzką osobowość. Zidentyfikowali około osiemnastu tysięcy określeń, z których ponad cztery tysiące dotyczyło względnie trwałych cech człowieka.

I teraz gratka.

Te słowa są w języku angielskim. Chcemy wzbogacić swoje słownictwo – parzymy wiadro kawy i czas start! Po nauczeniu się wszystkich nikt nas nie pokona. A swoją drogą, ciekawe, ilu zrozumie?

Ale wróćmy do Wielkiej Piątki.

Po drodze były badania leksykalne Raymonda Cattella, który poszukiwał podstawowych wymiarów osobowości. Później byli Ernest Tupes i Raymond Christal, którzy wyodrębnili pięć powtarzających się czynników osobowości w analizach danych.

No i wreszcie Goldberg i spółka.

Lewis Goldberg, w swojej pracy An Alternative „Description of Personality”: The Big-Five Factor Structure z 1990 roku przedstawił wyniki trzech badań, których głównym celem było sprawdzenie, czy ogromną różnorodność cech opisujących ludzką osobowość można uporządkować w pięć podstawowych wymiarów.

No i można.

Ciekawość (Curiosity) zaliczył do kategorii Oryginalności (Originality). Ciekawe. I oryginalne też.

Następnie w swojej pracy The Structure of Phenotypic Personality Traits z 1993 roku ewidentnie skupia się na Pięciu Wymiarach osobowości, gdzie Ciekawość (Curiosity) włącza w piąty czynnik (Factor Five) razem z Kreatywnością (Creativity) oraz Wyobraźnią (Imagination).

Analizy cech osobowości podjęli się również Paul Costa i Robert McCrae, którzy rozwijali model pięcioczynnikowy (Five-Factor Model) oraz stworzyli NEO Personality Inventory (NEO-PI), czyli psychometryczny kwestionariusz służący do pomiaru osobowości, który używany jest do dzisiaj. Dowody:

Jeśli jesteś Psychologiem, to możesz kupić Inwentarz Osobowości, a jeśli nie, a jesteś zaciekawiony – możesz zrobić test na Wielką Piątkę. Do dzieła!

OCEAN

Ten akronim to właśnie składowe Wielkiej Piątki, która opisuje pięć wymiarów osobowości Człowieka.

Openness to Experience (otwartość na doświadczenie) to wyobraźnia, zainteresowanie ideami, nowością i złożonością

Conscientiousness (sumienność) to organizacja, samodyscyplina, wytrwałość

Extraversion (ekstrawersja) to towarzyskość, asertywność i aktywność

Agreeableness (ugodowość) to współpraca, empatia i zaufanie

Neuroticism (neurotyczność) objawia skłonność do przeżywania negatywnych emocji i stresu

I to właśnie Openness to Experience predysponuje nas do bycia ciekawymi i podążania za nieznanym.

Odkrywca i Mędrzec

Carol S. Pearson, pisarka zajmująca się psychologią głębi, archetypami i rozwojem człowieka, w swojej książce Awakening the Heroes Within z 1991 roku, rozwinęła model dwunastu archetypów, w którym zainspirowała się pracami Carla Gustava Junga (to Ten od introwersji i ekstrawersji, który mówił, że tak, Ty też masz swój Cień).

Dwa typy skupiają szczególną uwagę w kwestii Ciekawości: The Seeker (Odkrywca, Poszukiwacz) oraz the Sage (Mędrzec). O ile nas wszystkich czasami coś ciekawi, te dwa archetypy ciekawość mają jako siłę napędową, ale w dwóch innych wymiarach.

Odkrywca

Jego cechuje poszukiwanie nowych możliwości i przekraczanie tego, co znane. Kieruje się potrzebą autonomii, odkrywania i odnajdywania własnej drogi. Jego charakterystyczne właściwości to:

– zainteresowanie nieznanym,

– gotowość do eksplorowania nowych obszarów,

– niezależność w myśleniu i działaniu,

– poszukiwanie nowych perspektyw,

– niechęć do ograniczania własnego rozwoju do ustalonych schematów.

Odkrywcy nie chodzi wyłącznie o podróżowanie. Dla niego eksploracja może być intelektualna, filozoficzna, twórcza lub egzystencjalna.

Mędrzec

Jego centralną motywacją jest poszukiwanie prawdy i zrozumienia. To On dąży do poznania rzeczywistości, rozróżniania prawdy od złudzeń i rozwijania mądrości. Cechują Go:

– pragnienie wiedzy i wyjaśniania zjawisk,

– refleksyjność i krytyczne myślenie,

– poszukiwanie prawdy, a nie wyłącznie użytecznych odpowiedzi,

– gotowość do analizowania własnych przekonań,

– przekazywanie wiedzy innym.

Według Pearson Mędrzec to nie tylko ktoś, kto po prostu dużo wie, ale jest postacią symboliczną, która reprezentuje dążenie do zrozumienia.

Może w którymś z nich rozpoznajesz siebie?

Biologia ciekawości

Zwróciłeś na coś uwagę, przyglądasz się, nie możesz się napatrzeć. Możliwe, że rozszerzyły Ci się źrenice, a w Twoim ciele zachodzi szereg procesów biologicznych. Ciekawość to nie tylko zjawisko poznawcze, ale również fizjologiczne. To zaczynamy.

Miejsce sinawe i norepinefryna

Niewielka struktura znajdująca się w moście (pons) w naszym mózgu, z którego neurony wysyłają rozległe połączenia do wielu struktur mózgu, w tym do kory przedczołowej (prefrontal cortex), hipokampa (hippocampus), wzgórza (thalamus) oraz rozległych obszarów kory mózgowej (cortex) to właśnie miejsce sinawe (locus coeruleus), które równocześnie jest głównym źródłem norepinefryny (norepinephrine).

Zapytasz: no i co z tego?

Już wyjaśniam.

Jak już wiesz, norepinefryna pełni funkcję nie tylko neuroprzekaźnika, ale również neuromodulatora. Nie tylko przekazuje sygnały między neuronami, ale również wpływa na sposób, w jaki całe sieci neuronowe reagują na napływające informacje. A co dla nas najważniejsza, to ona odgrywa rolę w zaciekawieniu. To ona sugeruje: uważaj, to dla Ciebie ważne. Zobaczysz, że to Ci się spodoba.

Układ LC–NE (locus coeruleus–norepinephrine system) uczestniczy w dostosowywaniu stanu pobudzenia i uwagi do znaczenia napływających informacji. I działa to w dwie strony. Zauważasz coś interesującego, skupiasz na tym uwagę, chcesz dowiedzieć się więcej. W przetwarzaniu istotnych informacji uczestniczy locus coeruleus, którego neurony uwalniają norepinefrynę. Ta wpływa na sposób, w jaki neurony przetwarzają napływające informacje. Ale działa to również odwrotnie: układ LC–NE reguluje Twoją czujność i gotowość do zauważania nowych rzeczy, kierowania na nie uwagi i ich odkrywania. Ciekawość angażuje więc mechanizmy, które nie tylko pomagają reagować na to, co nas zainteresowało, lecz także przygotowują mózg do dalszego poznawania.

Dopamina – dlaczego chcesz coś wiedzieć

Wyruszasz w świat, zdobywasz szczyty, odkrywasz nowe lądy – po co Ci to? Przecież to jest tylko Twoje wyzwanie, dla Ciebie. Czy liczysz na nagrodę?

Ano, właśnie liczysz. Od siebie. Z własnego mózgu. To ogromne uczucie przyjemności, które daje nam układ nagrody po uwolnieniu dopaminy, gdy osiągniemy wyznaczony cel, jest tym, co nas motywuje do działania przez całą Drogę ku nowym lądom.

Poza tym, co oswojone

Ciekawość poznania jest porywającą ideą samą w sobie i jak już wiemy, nie każdy ma ją rozwiniętą do tego samego poziomu. Natomiast motywacji potrzebujemy wszyscy.

To niezwykłe połączenie norepinefryny i dopaminy jest składową tego, dlaczego z biologicznego punktu widzenia wychodzimy poza strefę tego, co już znamy. To dlatego napędza nas ciekawość.

Autor: Magdalena Siatkowska

Magdalena Siatkowska – nauczycielka języka angielskiego, autorka nedukacja.pl

Budujmy razem Twoją edukację

Edukacja oparta na neurobiologii to nie nowoczesny styl nauczania, ale naturalny sposób rozwoju i przyjmowania wiedzy, zgodny z tym jak działa nasz mózg.

Adres e-mail
Numer telefonu